Bệnh Parkinson và thuốc điều trị

Bệnh Parkinson thường xuất hiện ở những người hơn 60 tuổi (có một số trường hợp trẻ hơn, khoảng trên 40 tuổi). Đây là một bệnh tương đối phổ biến với tỷ lệ mắc là 90-100/100.000 dân và tỷ lệ mới mắc là 20/100.000 dân/năm. Hiện nay, bệnh Parkinson đã có những thuốc điều trị tương đối hiệu quả. Tuy nhiên, để dùng thuốc đúng, người bị bệnh Parkinson phải được thăm khám chuyên khoa thần kinh nhằm chẩn đoán bệnh thật chính xác, từ đó có chiến lược điều trị tốt.

Bài liên quan bệnh Parkinson

Bệnh Parkinson là gì?

Bệnh Parkinson là một bệnh của não. Bệnh xuất hiện khi có một số tế bào thần kinh nằm ở một phần của não (gọi là chất đen) bị chết hoặc bị mất khả năng hoạt động. Thông thường, những tế bào này sản sinh ra một chất, gọi là dopamin. Chất dopamin này làm cho các cơ bắp của cơ thể hoạt động phối hợp với nhau trơn tru nhịp nhàng.  Nếu như khoảng 80% tế bào thần kinh sản sinh ra dopamin bị hỏng, thì sẽ xuất hiện các triệu chứng của bệnh Parkinson.

Triệu chứng bệnh Parkinson

•    Run: thường là run khi nghỉ, tần số run khoảng 3-5 lần trong 1 giây, đôi khi run bàn tay và các ngón giống như người đang vê thuốc lá. Khi cử động thì run lại giảm đi. Run có thể ở tay, cả tay lẫn chân, có thể run cả cằm và run môi.

•    Cử động chậm chạp, khó khởi động một động tác, làm việc nhà và vệ sinh cá nhân cũng rất chậm chạp. Bệnh nhân khó xoay trở người, khi đi cũng như khi đứng, khi nằm.

•    Cứng đờ: khi người ngoài tìm cách co hoặc duỗi tay hay chân của người bệnh, sẽ có cảm giác nặng và khó, giống như bẻ một ống chì hay một hay xoay một bánh xe răng cưa vậy.

•    Khó giữ thăng bằng, bệnh nhân dễ bị té và dễ bị chấn thương.

Các triệu chứng khác của bệnh parkinson là:

•    Chữ viết nhỏ và khó đọc

•    Nét mặt đờ đẫn ít biểu cảm

•    Bước đi kéo lết chân, dáng đi lưng còng xuống.

•    Nói tiếng nhỏ khó nghe

•    Trầm cảm

Bệnh Parkinson, bệnh, thuốc, thần kinh, điều trị, dopamin, triệu chứng, Levodopa

Các triệu chứng bệnh Parkinson

Nguy cơ bị bệnh parkinson

Bệnh Parkinson là một trong những bệnh thoái hóa thần kinh hay gặp nhất. Cả đàn ông lẫn đàn bà đều có nguy cơ bị mắc bệnh Parkinson ngang nhau. Tuy nhiên đàn ông có vẻ như bị nhiều hơn đàn bà một chút. Ở Mỹ, người ta ước lượng mỗi năm có khoảng 60 ngàn bệnh nhân mới bị bệnh, tổng cộng hiện tại có khoảng 1,5 triệu người Mỹ mắc bệnh. Ở Việt Nam, hiện vẫn chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng rất nhiều người không biết mình bị mắc bệnh, và con cháu vẫn tưởng là biểu hiện của tuổi già nên không đưa đi khám bệnh, hoặc đi khám không đúng chuyên khoa. Đa số mắc bệnh ở tuổi trên 65 tuổi, nhưng cũng có tới 15% mắc bệnh khi chưa tới 50 tuổi. Rất hiếm gặp bệnh Parkinson dạng di truyền, nó chỉ chiếm chưa đầy 5% các trường hợp bị bệnh Parkinson.

Điều trị bệnh Parkinson

Thuốc điều trị bệnh Parkinson

Có rất nhiều loại thuốc khác nhau giúp giảm bớt triệu chứng của bệnh Parkinson. Bởi vì đa số các triệu chứng của bệnh Parkinson là do thiếu hụt chất dopamin, nên người ta đã chế ra các thuốc nhằm thay thế cho dopamin, hoặc bắt chước tác dụng của dopamin trên não. Các thuốc điều trị bệnh Parkinson làm giảm run, giảm cứng đờ và chậm chạp do bệnh Parkinson gây ra. Gần đây người ta còn nghiên cứu một số thuốc điều trị mới nhằm làm chậm quá trình bệnh lại. Việc dùng thuốc không điều trị tiệt căn được bệnh Parkinson, nhưng giúp cải thiện chất lượng cuộc sống rất nhiều, nhiều người bệnh có thể duy trì cuộc sống và công việc gần bình thường nhờ thuốc.

Các thuốc cường hệ dopaminergic

Levodopa (l-dopa, dihydroxyphenyl, alanin, DOPA)

Vì dopamin không qua được hàng rào máu não nên trong điều trị phải dùng chất tiền thân của nó là l-dopa có khả năng thấm vào được thần kinh trung ương. Tại đó, l-dopa bị khử carboxyl để thành dopamin.

Levodopa có tác dụng lên tất cả các triệu chứng của bệnh Parkinson: tăng trương lực, mất vận động, run, rối loạn đi lại. Hiện được coi là thuốc có tác dụng tốt nhất. Tuy nhiên, kết quả không giống nhau giữa các người bệnh và ngay trên cùng một bệnh nhân thì kết quả cũng có thể khác nhau theo từng thời gian.

Do phần lớn levodopa không qua được hàng rào máu não nên lượng dopa và cả noradrenalin ở ngoại biên tăng cao, là nguyên nhân gây ra các tai biến. Có thể gặp trên 90% người dùng thuốc bao gồm: rối loạn tiêu hóa (nôn, chán ăn); động tác bất thường xuất hiện ở miệng – lưỡi – mặt, các chi, cổ, gáy (người nhiều tuổi ít gặp hơn); rối loạn tâm thần (trầm cảm, lú lẫn, hoang tưởng); rối loạn tim mạch (tụt huyết áp khi đứng, loạn nhịp tim, suy mạch vành, suy tim).

Levodopa được chỉ định nghiêm ngặt và có sự theo dõi tại bệnh viện, uống liều tăng dần, chia làm nhiều lần trong ngày và uống sau bữa ăn.

Hiện nay, ở Việt Nam, thuốc levodopa vẫn được coi là phương pháp điều trị duy nhất như tiêu chuẩn vàng trong điều trị bệnh Parkinson. Tuy nhiên, việc dùng thuốc dù đều đặn và đúng chỉ định của bác sĩ cũng chỉ có hiệu quả trong khoảng 10 năm đầu.

Sau vài năm, hiệu quả của thuốc sẽ kém đi và các triệu chứng trở nên khó kiểm soát. Mặt khác, thuốc cũng có thể gây một số tác dụng phụ như ảo giác, loạn vận động, buồn nôn, tụt huyết áp tư thế, an thần và mất ngủ. Một số thuốc thuộc nhóm đồng vận dopamin, tác dụng kích thích trực tiếp thụ thể dopamin nhưng hiệu quả giảm triệu chứng không bằng levodopa.

Bệnh Parkinson, bệnh, thuốc, thần kinh, điều trị, dopamin, triệu chứng, Levodopa

Thuốc Levodopa điều trị bệnh Parkinson

Thuốc thuộc nhóm ức chế COMT:

Gồm: entecarpone (comptan) và tolcapone (tasmar) là chất ức chế men catechol O-methyl transferase (COMT), tác dụng làm tăng tính khả dụng sinh học của L-Dopa và kéo dài thời gian bán hủy của nó. Thuốc cho phép giảm liều levodopa, vì vậy thuốc không có hiệu quả nếu không có L-Dopa.

Tuy nhiên, nhóm thuốc này có biến chứng tiêu chảy, rối loạn chức năng gan. Cần kiểm tra men gan 2 tuần/lần. Nhóm thuốc kháng cholinergic đặc biệt hữu hiệu với thể bệnh run trong Parkinson. Nói chung, nhóm thuốc này không nên dùng cho người già, nhất là các bệnh nhân bị rối loạn trí nhớ, u lành tính tuyến tiền liệt, tăng nhãn áp.

Amantadin

Amantadin là dẫn xuất tổng hợp, lúc đầu dùng để chữa cúm (A2 – influenza), tình cờ lại thấy có tác dụng tốt với bệnh Parkinson. Thuốc làm giải phóng dopamin từ ngọn các dây thần kinh hệ dopaminergic cả ở ngoại biên và cả ở trung ương. Nồng độ dopamin trong các nhân xám trung ương tăng cao.

Trên bệnh Parkinson, amantadin làm giảm nhanh chứng mất vận động nhưng ít làm thay đổi chứng run và tăng trương lực cơ; Tác dụng kém levodopa nhưng tốt hơn thuốc hủy cholinergic. Tác dụng tối đa xuất hiện sau vài ngày, nhưng giảm dần sau khoảng 6 – 8 tháng dùng liên tục; Có tác dụng hiệp đồng với levodopa.

Tác dụng không mong muốn thường gặp khi dùng thuốc là rối loạn tiêu hóa, mất ngủ, giật cơ, phù chi dưới kháng với thuốc lợi tiểu. Dùng lâu có thể thấy xuất hiện những mảng tím ở chi dưới do catecholamine được giải phóng tại chỗ gây co mạch.

Bệnh Parkinson, bệnh, thuốc, thần kinh, điều trị, dopamin, triệu chứng, Levodopa

Thuốc Amantadin điều trị bệnh Parkinson

Các thuốc hủy phó giao cảm trung ương

Một số triệu chứng của bệnh Parkinson như run, tăng tiết nước bọt là thể hiện sự cường phó giao cảm. Vì vậy từ lâu, các thuốc hủy phó giao cảm hấp thu qua đường tiêu hóa và thâm nhập được vào hệ thần kinh trung ương đã được dùng điều trị. Nhưng từ khi có levodopa, các thuốc này chỉ được dùng với các thể khởi đầu của Parkinson hoặc phối hợp với levodopa, đặc biệt khi triệu chứng run chiếm ưu thế.

Nhược điểm của nhóm này là tác dụng kháng cholinergic ngoại biên: giãn đồng tử, khô miệng, táo bón. Vì vậy không được dùng cho người có tăng nhãn áp, phì đại tiền liệt tuyến. Các thuốc thường dùng: hyoscyamin, atropin sulfat, scopolamin, trihexyphenidyl, dietazin…

Phẫu thuật điều trị bệnh Parkinson

Ngoài liệu pháp dùng thuốc, trên thế giới đã áp dụng điều trị phẫu thuật cho bệnh nhân Parkinson. Phương pháp này chỉ áp dụng khi điều trị nội khoa thất bại với điều kiện bệnh nhân không có sa sút trí tuệ rõ. Gồm các thủ thuật:

- Rạch cầu nhạt giúp cho triệu chứng bất động, cứng đờ và run ở đối bên giảm;

- Rạch đồi thị giúp cải thiện triệu chứng run đối bên và có thể có cả triệu chứng cứng đờ;

- Cấy điện cực và máy kích thích lâu dài vào cơ thể;

- Cấy ghép mô bằng cách dùng tế bào của thai nhi ghép vào não bệnh nhân để chúng sản xuất ra dopamin.

Cho đến nay, phương pháp này vẫn chưa cho kết quả khả quan, mặt khác chi phí cao, kỹ thuật phức tạp, ngay cả các nước tiên tiến cũng hạn chế sử dụng.

Để điều trị hiệu quả, người bị bệnh Parkinson cần được khám và theo dõi tư vấn điều trị của các thầy thuốc chuyên khoa thần kinh có kinh nghiệm, vì không có một phác đồ chung nào áp dụng hiệu quả cho tất cả mọi bệnh nhân ở các giai đoạn bệnh.

TS. Ngọc Hà /BS. Trần Tất Đạt

Nguồn SKĐS/ vienthankinh

Viết bình luận

Bệnh Parkinson và thuốc điều trị Bệnh Parkinson, bệnh, thuốc, thần kinh, điều trị, dopamin, triệu chứng, Levodopa

Bệnh Parkinson thường xuất hiện ở những người hơn 60 tuổi (có một số trường hợp trẻ hơn, khoảng trên 40 tuổi). 

Yêu thích: 1872 / Xu hướng: 1987 / Tổng: 3859