Sỏi tiết niệu và thuốc điều trị sỏi tiết niệu

Theo ước tính, tại Việt Nam có 3% dân số (2,5 triệu người) mắc sỏi tiết niệu và có xu hướng ngày càng gia tăng. Bệnh hay xảy ra ở người lớn và thường có tiền sử bệnh lâu dài qua nhiều năm. Sỏi tiết niệu thường gặp ở đàn ông với tỉ lệ 5 nam/1 nữ. Tuổi trung bình ở nam từ 20 – 40 tuổi, ở nữ từ 25 – 40 tuổi. Tuy nhiên, nữ từ 55 tuổi trở lên lại có nhiều người bị sỏi tiết niệu. Sử dụng thuốc điều trị sỏi tiết niệu có tác dụng ở các giai đoạn nhất định của bệnh, vì vậy phát hiện sớm và sử dụng thuốc điều trị kịp thời sẽ có thể khỏi bệnh.

—————————————————————–

Bài liên quan sỏi tiết niệu:

———————————————————————-

Nguyên nhân hình thành sỏi tiết niệu:

- Một số chất (như acid uric, cystin) trong nước tiểu có nồng độ cao dẫn đến kết tinh thành sỏi tiết niệu;

- Một số chất có vai trò ức chế sự kết tinh này (như magie, các citrat, pyrophosphat) bị hạ thấp làm cho quá trình kết tinh các chất trên dễ xảy ra;

- Sự bất thường ở đường niệu làm cho nước tiểu lắng đọng kéo dài…

- Các chất kết tinh thành sỏi hay gặp là canxi oxalat (chiếm tới 70%), canxi phosphate (chiếm 5-10%), struvit (15-20%), acid uric (10%), cystin (1%).

Yếu tố nguy cơ gây sỏi tiết niệu

Một số yếu tố nguy cơ được công nhận là tăng khả năng bị sỏi tiết niệu. Chúng bao gồm:

- Bất thường của cơ thể ở thận và / hoặc đường tiết niệu, ví dụ như thận móng ngựa, hẹp niệu quản.

- Lịch sử gia đình bị sỏi tiết niệu.

- Tăng huyết áp.

- Bệnh gút .

- Cường cận giáp .

- Rối loạn chuyển hóa làm tăng bài tiết các chất hòa tan, ví dụ như mãn tính nhiễm toan chuyển hóa, tăng calci niệu, hyperuricosuria.

- Thiếu hụt citrate trong nước tiểu.

- Cystinuria (một tính trạng lặn- aminoaciduria ).

- Các loại thuốc (thuốc lợi tiểu như triamterene và canxi / vitamin D bổ sung).

- Xảy ra phổ biến hơn ở vùng khí hậu nóng.

Triệu chứng sỏi tiết niệu

- Cơn đau quặn thận: Sỏi tiết niệu được hình thành một cách âm thầm và thường chỉ được phát hiện lần đầu bởi cơn đau quặn. Bệnh nhân lên cơn đau đột ngột, dữ dội ở vùng thắt lưng, lan xuống vùng hạ vị, đến vùng bẹn và cơ quan sinh dục. Cơn đau thường xuất hiện sau khi vận động mạnh (chạy nhảy, đi xe trên đường xấu…), khiến sỏi di chuyển tới chỗ chít hẹp, gây tắc đường niệu. Triệu chứng sẽ lui dần sau khi nghỉ ngơi và đi tiểu được.

- Đái buốt, nước tiểu có máu: Tùy theo mức độ tổn thương đường niệu, nước tiểu sẽ có màu từ hồng nhạt đến đỏ toàn bãi.

thuốc điều trị, sỏi tiết niệu, tiết niệu, thuốc

Hệ tiết niệu và sỏi tiết niệu

- Viêm đài bể thận do ứ nước tiểu: Bệnh nhân bị đái đục, đau vùng lưng – thắt lưng. Đại đa số trường hợp có sốt cao, rét run; nếu muộn có thể có phù, nôn mửa, ăn không ngon miệng …Vì khả năng hoạt động bù trừ của thận rất tốt, nên có trường hợp chỉ phát hiện ra bệnh sỏi khi có dấu hiệu của viêm đài bể thận.

Điều trị sỏi tiết niệu

Phẫu thuật lấy sỏi cổ điển, vài thập niên qua có nhiều phương pháp loại bỏ sỏi tiết niệu như tán sỏi ngoài cơ thể, lấy sỏi ít xâm lấn (lấy sỏi thận qua da, lấy sỏi nội soi sau phúc mạc).

Sử dụng thuốc điều trị sỏi tiết niệu vẫn còn phát huy tác dụng trong các giai đoạn bệnh nào đó hoặc kết hợp với phương pháp điều trị ngoại khoa.

Thuốc điều trị sỏi tiết niệu

Thuốc điều trị sỏi tiết niệu gồm 2 nhóm:

Thuốc điều trị cơn đau quặn thận do sỏi tiết niệu

Thường dùng gồm nhóm kháng viêm không steroid (diclofenac, kerolac) hay  nhóm á phiện (tramadol, meperidin).

Nhóm á phiện ức chế thần kinh trung ương, làm giảm đau sớm hơn (sau khi dùng 10 phút).

Nhóm kháng viêm không steroid ức chế tổng hợp chất prostaglandin, làm giảm đau tuy có chậm nhưng mạnh hơn, nhất là khi dùng đường tiêm.

Trước đây, dùng chất kháng muscaric làm giảm co thắt cơ trơn niệu quản như buscopan. Về thực hành khi dùng các chất kháng muscaric như buscopan dưới dạng riêng lẻ hay kết hợp với hai nhóm thuốc trên không thu được ích lợi gì thêm về giảm cơn đau quặn thận. Vì vậy, nay không dùng nữa.

Trước đây, người bị sỏi tiết niệu được khuyên uống nhiều nước hay dùng thuốc lợi tiểu với hy vọng làm thoát sỏi ra ngoài, nhưng thực tế không thu được ích lợi đó, đôi khi có thể gây giãn đài bể thận niệu quản, suy thận.

thuốc điều trị, sỏi tiết niệu, tiết niệu, thuốc

Thuốc tamsulosin giúp tống sỏi tiết niệu ra ngoài

Thuốc làm tan sỏi hay tống sỏi tiết niệu ra ngoài

Thuốc làm tan sỏi tiết niệu

Trước đây dùng piperazin làm cho acid uric trong nước tiểu thải dễ dàng, không kết tinh lại thành sỏi, nhưng hiện nay ít dùng. Người bị bệnh gut có acid uric cao, kết tinh kết thành urat ở khớp, dưới da. Có nhiều thuốc làm tăng sự thải acid uric (như probecnic, benzbromazon, sulphipyrazon). Tuy nhiên, chỉ dùng các thuốc này để chữa bệnh gout. Khi dùng, lượng acid uric trong nước tiểu tăng lên, phải uống nhiều nước (kèm natribicarbonat) để nồng độ acid uric hạ thấp, không gây kết tinh sỏi urat.

Hiện còn dùng một hỗn hợp các chất terpen (như pinen, camphen, cineol, fenchon, borneol, anethol) nhằm làm tan và tống suất sỏi, tăng lượng máu qua thận, tăng lượng nước tiểu, giảm viêm đường niệu.

Thuốc giúp tống sỏi tiết niệu ra ngoài

Sỏi tiết niệu có kích thước nhỏ dưới 5mm có khả năng tự thoát ra ngoài nhưng với thời gian dài (khoảng 40 ngày). Dùng thuốc sẽ giúp cho việc tống sỏi nhanh hơn.

Trong niệu quản, đặc biệt là đoạn cuối có nhiều thụ thể alpha adrenegic-1 làm co thắt cơ trơn gây trở ngại cho việc thoát sỏi tiết niệu. Dùng thuốc chẹn canxi như nifedipin hay thuốc cản trở alpha adrenecgic-1 như tamsulosin sẽ giảm co thắt cơ trơn, giúp tống sỏi tiết niệu dễ dùng hơn.

Phù nề niệu quản tại vị trí sỏi cản trở sỏi tiết niệu thoát, dùng corticosteroid như metyl prednisolom hay delflazacort sẽ làm giảm phù nề giúp tống sỏi tiết niệu dễ dàng hơn.

Đã có nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy, dùng các thuốc này tỷ lệ sỏi tiết niệu bị tống ra ngoài cao hơn có ý nghĩa so với không dùng thuốc hay dùng thuốc vờ (giả dược). Nên dùng phối hợp các thuốc này thì tỷ lệ tống sỏi tiết niệu ra ngoài cao hơn có ý nghĩa so với dùng mỗi thứ riêng lẻ. Thuốc có hiệu quả cả khi sỏi có đường kính lớn hơn 5mm thậm chí có trường hợp 12mm. Dùng thuốc sớm khi sỏi còn nhỏ, hiệu quả cao hơn và an toàn hơn.

Từ đó, người ta đưa ra 2 công thức dùng: hoặc kết hợp nifedipin với methyl prednisolon hay delflazacort hoặc kết hợp tamsulosin với delflazacort. Công thức sau cho thời gian tống sỏi tiết niệu nhanh hơn.

[infobox type=”success” clickable=”no” boldtext=”Một vài lưu ý khi dùng thuốc điều trị sỏi tiết niệu:”]

-Không dùng cùng lúc cả nifedipin và tamsulosin vì cả hai sẽ gây tụt huyết áp mạnh (đặc biệt ở tư thế đứng).

- Không dùng tamsulosin cùng với các thuốc chẹn thụ thể alpha adrenecgic khác (như prazosine, terazorine) vì làm tụt huyết áp mạnh (đặc biệt ở tư thế đứng).

- Không dùng nifedipin với các thuốc chẹn canxi hay các thuốc hạ huyết áp khác vì làm tăng tác dụng hạ huyết áp.

- Cả hai thuốc đều phải dùng rất cẩn trọng với người suy gan thận và người cao tuổi; cần giảm liều so với người bình thường.

- Thận trọng và tốt nhất tránh dùng cho người có thai và cho con bú. [/infobox]

Phòng bệnh sỏi tiết niệu

Do bệnh rất hay tái phát nên việc phòng bệnh là rất cần thiết:

- Chủ động phòng tránh các yếu tố có nguy cơ gây nhiễm trùng đường niệu, uống đủ nước (nhất là vào mùa nóng, khi lao động nặng). Không nén nhịn lâu khi buồn đi tiểu. Nếu có dấu hiệu tiểu buốt, dắt thì nên dùng sớm các loại lợi tiểu sẵn có như râu ngô, mã đề…

- Khi phát hiện bệnh hoặc có nguy cơ mắc bệnh, nên uống nhiều nước để mỗi ngày bài tiết được hơn 1,5 lít nước tiểu.

- Thường xuyên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ gây bệnh, chẩn đoán và điều trị kịp thời nếu đã bị sỏi tiết niệu, tránh các biến chứng.

DS. Phúc Chính

Viết bình luận

Sỏi tiết niệu và thuốc điều trị sỏi tiết niệu thuốc điều trị, sỏi tiết niệu, tiết niệu, thuốc

Theo ước tính, tại Việt Nam có 3% dân số (2,5 triệu người) mắc sỏi tiết niệu và có xu hướng ngày càng gia tăng. 

Yêu thích: 1872 / Xu hướng: 1987 / Tổng: 3859